Cehennemin sınırları yoktur, kendine ait bir yeri de yoktur, bulunduğumuz yerdir cehennem ve cehennem neredeyse biz de oradayız.”

Dr. Faustus, Christopher Marlowe

Aykut Öz’ün Cermodern’de 24 Ocak-13 Şubat 2019 tarihleri arasında halkla buluşan son sergisinde işlediği tema yaşadığımız dünyayı nasıl cehenneme dönüştürdüğümüz üzerine idi. Ekim ayında İstanbul’da Bu Galeri’de İstanbullu ile buluşacak sergi bireyin modern dünyada çeşitlenen ve sorguladığı iki kavramın bir eleştirisi niteliğinde idi; Kötülük ve Cehennem.

Serginin teması ölümsüz eser Dante Alighieri’nin 1320’de yazdığı  İlahi Komedya adlı eserinde ölümün ötesindeki dünyayı bir uçtan bir uca dolaşan spirütüel yolculuğunda Cehennem-Araf-Cennet’i bulmasının yolculuğunda  Dante nasıl tüm dönemlerin bir sentezini yapıyorsa, Öz de Cehennem’i yapılan kötülüklerin cezasının çekildiği mistik bir “öte dünya” veya insanüstü bir cezaevi olarak değil de, “ben” ve “dış dünya”nın etkileşimiyle oluşan olumsuz haller ve durumlar için kullanılmasına atfı yaşadığımız modern dünyada yozlaşmalarla oluşturmuş eserlerini. (Fig.1)

Aykut Öz - Cehennem Kapısı
Aykut Öz – Cehennem Kapısı

Dante Ortaçağ’ın yozlaşmış dünyasından çıkışını kahramanı şair Virgilius ile buluşmasını ve bu yolda her ikisinin de dokuz daire veya kademeli cehennemden oluşan dev bir huni içine girmelerini anlatır. Dünyanın merkezine indikten ve Araf’ın yedi kademesini geçtikten sonra cennet kapılarına ulaşmanın anlatıldığı bu fantastik çeşitlemesinde aslında insan ruhunun “saflaşması,” “yücelmesi” sembolizmini kurgular. Bu yolculuk farklı yorumlarla Rönesans döneminde de tekrarlanır.

Christopher Marlowe’un Faust’da oluşturduğu karakteri, evrenin sırlarını çözebilme konusunda insan aklının sınırlılığını şeytanla yaptığı bir anlaşma yoluyla aşmaya çalışan ve daha çok bilgi karşılığında ruhunu şeytana satan Faust karakteridir.

Yaşamsala ilişkin her şeyi arzulayan parayı, iktidarı, güzelliği ve bilinmez olanları Faust gelişen dönüşen Batı’nın çökmüş uygarlığını sembolize eder. Faust karakteri tedirginliğinin ve irade gerilimlerinin, doğada gizli doyumsuzlukların temsilcisi, modern insanın çelişkilerinin sembolüdür.

Faust’un merakı evrende bilinmeyeni çözmek ve büyü ile ona ulaşmaktır. Ancak insan kalıbında  var olma ve sonsuz yaşama sahip olamama kaygısı, onu inancı ve adaleti sorgular hale getirir. Cennet ve Cehennem onun için birbirine içine girmiş kavramlardır artık, ölümlü olmayı kabul eder, ve ruhunu tüm yaşamsal isteklerinin yerine getirilmesi karşılığında satar.

Bireyin kendi istemiyle ruhunu maddesel dünyaya teslimini ifade eden bu metinden 200 yıl sonra Goethe’nin metninde Faust karakteri bir çağ entellektüelidir. (Fig.2)  Bu defa benliğini geliştirme arzusu içinde olan birey, işlenmiş kafası karışık da olsa bir gün yolunu bulacağına inanır. Mephistopheles onu da diğer insanlar gibi kaybedeceğini, bunu da kendisinin yapabileceğini söyleyerek Tanrı ile iddiaya girer. Faust’u çalışma odasında yalnız başına gördüğümüz ilk bölümün başında Faust’un kendine söyledikleri Marlowe’un Doktor Faustus’unun söyledikleri gibi yaşadığımız hayatta bireysel tercihlerimizle kendi elimizle dönüştürdüğümüz Cennet’imiz ve Cehennem’imizdir yaşamımız. Maddesel evrenin geçici tatminlerinde geçici yaratılan mutluluk hemen sonrasında bu bedeli ödeme adına yaşanılan sıkıntılar Öz’ün sergisinin ana temalarını oluşturmaktadır.

(Fig.2) Aykut Öz - Cehennem Kapısı, Detay
(Fig.2) Aykut Öz – Cehennem Kapısı, Detay

Öz çoğunlukla Güç’ün iktidarını sembolize eden savaşlar, cinsel istismarlar, din istismarları, hayvan istismarları toplumsal yozlaşmanın ürünleri olan yalanlar, dolandırıcılıklar gibi sayısız yozlaşma örneklerini modern dünyanın insanının seçerek şekillediği yaşanılanı Cehennem’e çevirmek için gönüllülüklerini eleştirir. (Fig.3)

(Fig.3) Cehennem Kapısı, Detay
(Fig.3) Aykut Öz – Cehennem Kapısı, Detay

Kötülüklerle beslenen birey ve toplumun bunu küçük dünyasına taşıyarak evinde, işinde, okul yaşamında, dostluklarda, üst’le kurulan ilişkide yaygınlaştırmasının kaçınılmaz olduğu noktasına ulaşır. (Fig.5) Bu noktada yaşamının Cehennem’inde yaşayan birey artık tatminsiz ve kendi yarattığı  “cehennemler”den uzaklaşmak adına, “yapay cennetler”le avuntu bulmaya başlıyor. (Fig.4) AVMler, marketler, kısacası para harcayıp rahatlayabileceğimiz mekanlardır bunlar. Ve aslında büyük cehennemin sponsorları oluruz, bu düzenin içinde düşe kalka, yuvarlanır gideriz Dante ve Rodin’in izinde diyor sanatçı.

(Fig.4) Aykut Öz - Cehennem Kapısı, Detay
(Fig.4) Aykut Öz – Cehennem Kapısı, Detay
(Fig.5) Aykut Öz - Cehennem Kapısı, Detay
(Fig.5) Aykut Öz – Cehennem Kapısı, Detay