Tanıtım Filmleri Bir ürünü, kurumu ve etkinliği tanıtmak, geniş kitlelere ulaştırmak için çekilen veya hazırlanan videolara tanıtım filmleri denilebilir. Title, teaser, generic, opening credit, end credit, title sequence, broadcast design, birden fazla kavram İngilizce’de kullanılmaktayken, Türkçe’de jenerik, tanıtım filmi kelimeleri ile bu kavramların karşılığı verilmeye çalışılmaktadır. Bir çalışmanın alanını tanımlarken Türkçe’de ki bu kelimeler yeterli değildir. Jenerik kelimesin sinema ve tv’de (title, generic, credit) daha yoğun kullanılan ifadedir. Tasarım festivalleri için hazırlanan hareketli tanıtım videoları için tanıtım filmi (teaser, title, generic, credit, title sequence) ifadesinin daha doğru olduğu düşünülmektedir.

Tasarım festivalleri için hazırlanan tanıtım filmleri, kamera kullanılarak gerçek çekimlerden oluşturabildiği gibi bilgisayar programları aracılığıyla da (cgi: computer generated imagery) oluşturulabilir. Her ikisinin birlikte kullanıldığı tanıtım filmlerine de rastlanmaktadır. 

Festivaller için tasarlanan tanıtım filmlerinin dikkat çekici olması izlenilirliği için önemlidir. Bunun için çarpıcı bir açılış tasarlamak ve sıkılmadan izlenmesi sağlamak için merak unsurunu sürekli canlı tutmak gereklidir. Uztuğ’a (2005: 155) göre “Bilgilerin tümünü filme sığdırma çabası hiçbir bilginin tam olarak izleyicilere ulaşmamasına da neden olabilir. Bunun için tanıtım filminde kısa, özet ve çarpıcı ifade biçimleri geliştirmek gerekir. İlk sırada açılışın nasıl yapılacağını belirleyin. Dikkat çekici bir açılış, filmin ilgiyle izlenmesinin ön koşuludur”. 

Tasarım Festivalleri

Tasarımla ilgili, Çalıştay, Sunum, Performans, Enstalasyon ve Sergileri kapsayan belirli periyotlarda düzenlenen etkinlere Tasarım Festivalleri denir. Festivallerin önemli amaçları vardır bunlardan bazıları, aynı meslekten insanların bilgi alışverişini hızlandırır, güncel konular ve tasarımlar hakkında bilgi alışverişinde bulunulur, kültürlerarası diyalogları geliştirebilir. Özellikle öğrencilerin ve tasarımcıların gelişiminde ve öğreniminde önemi büyüktür. 

Tasarım geniş bir kavramdır. Tasarım festivalleri çeşitli alanlarda düzenlenmektedir. Bu çalışmada, üç boyutlu hareketli tipografi uygulamalarına sık rastlanan grafik tasarım alanına giren önemli tasarım festivallerinin tanıtım filmleri ele alınmıştır. Offf Milano 2017, Offf by Night 2016 (Antwerp-Belçika), Offset London 2015, ISType 2012 Transmit, ve Grafist 16 (2012) için tasarlanan tanıtım filmleri üç boyutlu hareketli tipografi kullanımı açısından incelenmek üzere seçilmiştir.

Offf, post-dijital kültür festivali -sürekli değişim ve dönüşüm içinde olan canlı bir varlık- olarak tanımlanmaktadır. Festival kapsamında dünyanın önemli şehirlerinde (Milano, Barcelona, New York, Lisbon, Paris, Antwerp, St. Petersburg…) ilgili sanatçılarla konferanslar, çalıştaylar, enstalasyonlar ve performanslar, düzenlenmektedir. 

Offset, her yıl 2500’den fazla kişinin katıldığı tasarım ve yaratıcı endüstrideki dünyanın en ilham verici, eğitici, mesleki konferanslarıdır. 2009 yılında dublin merkezli etkileyici ve yaratıcı ikon olmuş tasarımcılar ile Massimo Vignelli, Sir Peter Blake, Paula Scher, David Carson, Milton Glaser, Kyle Cooper, Stefan Sagmeister, Micheal Bierut, Shepard Fairey, Tomi Ungerer, JR, Lance Wyman, George Lois and Louise Fili yaratılmıştır.

ISType (İstanbul Tipografi Seminerleri) öğrencileri, akademisyenleri ve profesyonel tasarımcıları bir araya getiren bir etkinlik olup, tipografi alanının güncel gelişimleri ile geleceği üzerine yoğunlaşmaktadır. Seminerlerin ve atölye çalışmalarının öncelikli hedefi öğrencilerin ve profesyonellerin tipografinin kökenlerini öğrenmelerine ve nereye doğru ilerlediğini anlamalarına zemin hazırlayacak kuramsal bir çerçeve oluşturmaktır. Etkinlikler kapsamında tanınmış yerli ve yabancı tipograflar, kaligraflar ve araştırmacıların konuşmaları ve atölye çalışmaları yer almaktadır.

İstanbul Grafik Tasarım Günleri Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Güzel Sanatlar Fakültesi, Grafik Tasarım Bölümü’nün 1997 yılından beri düzenlediği, eğitim amaçlı bir etkinliktir. Bu etkinlik Uluslararası Tasarımı Konseyi ico-D’nin onayladığı bir organizasyondur. Grafik Tasarımcılar Meslek Kuruluşu işbirliği ile düzenlenmektedir. Grafist’in amacı, grafik tasarımcılar ile öğrencilerin; seminer, atölye çalışması ve sergi gibi etkinlikler aracılığıyla birbirlerini tanımaları, tasarım kriterlerini ve görüşlerini değerlendirmeleri için buluşma ortamı hazırlamaktır.

Offf 2017 İtalya Milano Tanıtım Filmi

Dijital Tasarım günleri ve Offf Milano 2017 birlikte düzenlenmiştir. 29 ülkeden, 1100’den fazla katılımcının olduğu etkinlikte, 40’tan fazla konuşma, 7 enstalasyon, 6 çalıştay olmuştur.

Yönetmenliği Onur Şentürk, tipografisi Craig Ward tarafından yapılırken, 1dk 45 saniyelik bu tanıtım filminin, Fotoğraf, Animasyon, Modelleme, Işık, Render, Kurgu, Özel efektler, Ses tasarımı gibi diğer bütün alanlarının yapılması için büyük bir ekip çalışmıştır.

Art-Deco üslubundan hareketle tasarlanan jenerikte, Karanlıkta parlayan, Metalik Figürler, objeler ve desenlerle geleceğe dair bir sunum izlenir. Jeneriklerin heyecanla izlenmesi için meraklandırıcı olması önemlidir. Bu yüzden iyi tasarlanmış jeneriklerin genelinde tasarım festivalinin adı, yeri ve zamanı gibi bilgiler jeneriğin sonunda verilir. 

Filmin tipografisi Craig Ward tarafından, yönetmenin isteği üzerine Fütüristik, Art Deco tarzında yapılmıştır. Craig film için özel bir yazı karakteri tasarlamıştır. Tipografi tasarımını yaparken Craig, Alien ve Metropolis film jenerikleri tipografilerinden ilham aldığını söylemektedir.  

Tanıtım filminde Konuşmacılar sırasıyla listelenmiştir: Lo Siento, Onur Şentürk, Moment Factory, Future Deluxe, Tavo Studio, Field, Echolab, From Form,  Resn, Active Theory, Stefanie Posevec Andy Dahley, Yaseman Sheri, Your Majesty, Matias Corea, Claudio Guglieri, Watson Dg, Epic, Frog, Unit9, Monochrome, Immersive Garden.

Tanıtım filminde her isme özel tasarım yapılmamış, bununla birlikte art-deco akımı, fütüristik ve lüks olarak tasarlanmıştır. Bu genel anlayış ve konsept hem yazıda, hem de görselde sürdürülmüştür. Altın rengi gökdelenler ve objeler, geleceği çağrıştıran katmanlı yollar ve uçan arabalar kullanılmıştır. Yazı karakteri filmdeki objelerle aynı üslupta yapılmıştır. Harfler dar ve uzun tasarlanırken, harflerin yatay çizgileri (cross bar) A, B, E, F, G, H, K, P, R, S, X, Y, Z harflerinde çok aşağı veya çok yukarıda tasarlanmıştır. Bu haliyle gökdelenler, katmanlı yollar ile uyum sağlamıştır. Genel geçer tipografi kurallarına  aykırı tasarlanan, yazı karakteri de günümünüz tasarımı ögesi gibi değil, geleceğe ait bir tasarım diliyle tasarlanmıştır. Aynı zamanda Craig, fontun bazı harflerini (A, D, E, F, M, N, P, R, S, U) alternatifli olarak tasarlayarak tanıtım filminde kullanımı için zenginlik sağlamıştır.

Tanıtım filminde kullanılan tipografi, ve yazılar her ne kadar, her katılımcıya özel tasarım yapılmamış bile olsa, konsepte (Art Deco) uygun tasarlandığı için sadece hareketli tipografi demek yeterli değildir. Tanıtım filmindeki dil birliği sayesinde tipografi, içeriğin taşıyıcısı konumdadır. Bu bağlamda “Offf 2017 İtalya Milano Tanıtım Filmi”nde kinetik tipografi kullanıldığı söylenebilir. 

Offf 2016 Belçika Antwerp Tanıtım Filmi

Belçika Antwerp’de düzenlenen Offf 2016 etkinliği için tasarlanan bu tanıtım filmi The Mill tasarım stüdyosu tarafından yapılmıştır. Tanıtım filminin yönetmenliğini William Arnold müziklerini ise “Fall On Your Sword” grubu yapmıştır. Arnold tasarımın konsepti olarak 70’lerden ilham almış, parlak doygun renkler ile dönemin görselliğine yakın bir üslup benimsemiştir.

Amacının üç boyutlu animasyon görüntü çıktılarını (render) iki boyutlu renkler ile alarak büyüleyici bir görüntü dizisi oluşturmak olarak açıklayan Arnold’a göre: Tipik olarak foto-gerçek görsel efektler için ayrılan güçlü araçları, geleneksel grafik tasarım unsurlarıyla birleştirmekti. Sıvı, organik formlar: boya damlaması, lav lambaları ve cıvık mantarlardan referans alarak başladık. Daha sonra, farklı yazılım parçaları kullanarak bu organik formları ve hareketleri yazılımlar aracılığı ile nasıl yapacağımızı denedik. Sonuçta Houdini, C4D, Maya ve Nuke yazılımlarını birlikte kullanarak tanıtım filmini ürettik. Sonuçta üç boyutlu yazılımlar olmadan üretilmesi çok karmaşık olan tasarım, eğlenceli ve anlaşılırdır.

Bu yazılım filmi üretilirken tüm görüntüler (formlar ve yazılar) üç boyutlu olarak üretilmiş ancak iki boyutlu olarak sunulmuştur. The Mill bunun için yazılımları alışılmadık bir biçimde kullanmıştır. Parçacık simülasyonu, gölgelendirici programlar ve ortografik kameraları kullanmışlar sonrasında yazıları da ekleyerek üç boyutlu yazılımlar aracılığıyla görüntü çıktılarını almışlardır.

Merak unsurunun filmin sonuna kadar canlı tutulduğu bu filmde görseller ile tipografi birleştirilmiş, çizgiler, yuvarlarlar ve organik formlar değişerek dönüşerek yazıyı oluşturmuş, yazılar değişerek ve dönüşerek formları oluşturmuştur. Her sahnede farklı hareket, renk ve formlar üretilmiştir.

Tanıtım filminde kullanılan yazılar biçimsel olarak çok güçlü olmasına karşın bazılarının okunurluğu metine göre azdır. Krasner (2008: 194) bu durumu şöyle yorumluyor: Tipografi artık çoğu zaman, artık metin olarak okunmaz, ancak metafor ve hareket yoluyla karmaşık göstergebilimsel deneyimler yaratan fiziksel şekiller olarak algılanır. 

Offset London 2015 Tanıtım Filmi

2015 yılında Londra’da düzenlenen Offset festivali için tasarlanan tanıtım filmi diğerlerine göre yapım tekniği olarak farklılıklar taşır. Figürler ve nesneler hamurdan ve ile elde şekillendirilmiştir. Yazılar için hazır fontlar kullanılmamış veya font tasarlanmamış, bilgisayar yazılımlarında (Adobe Photoshop) çizilerek ve renklendirilerek oluşturulmuştur. 

Tanıtım filminde 6 farklı karakter OFFSET yazısının her harfi farklı motosiklet ile taşınmaktadır. Harfleri taşıyan figürlerin yediği, içtiği şeyler veya kullandığı nesnelerden çıkanlar aracılığı ile katılımcıların ismi oluşturulmuştur. Örneğin figürün içeceğinin dökülmesiyle “Erik Kessels, Rachel Thomas, Chris Gallery” tasarımcılarının isimlerini oluşturmaktadır.

Eğlenceli çizgi film tadında yapılan tanıtım filmi hareketlendirilmesi stop motion tekniği ile yapılmıştır. Dokuları ve renkleri birbirinden farklı tasarlanan harfler ile isimler arasında bağlantılar kurulmuştur. “O” harfini taşıyan figürün ısırdığı hamburgerden fırlayan ketçap “Yasmeen Ismail, Pony, Seb Lester” tasarımcılarının isimlerini oluşturmaktadır. Katılımcıların üslup, tarz ve daha önce yaptığı tasarımlardan hareketle isimler gruplanmaya çalışılmıştır. O harfinin üzerinde yer alan zik zak çizgiler, tasarımcıların çalışmalarında kullandığı tarz ile benzerlikler taşımaktadır.

Tanıtım filmlerini bütüncül olarak ele almak gerekir. Tanıtım filminin tasarımcısı Aran Quinn tasarımı şöyle tanımlıyor. “Dünyanın dört bir yanından altı uluslararası karakter, OFFSET’in Londra’da düzenlenen ilk uluslararası tasarım konferansına gidiyor. Her biri ‘OFFSET’ kelimesini heceleyecek özel bir mektup taşıyan, kendi özel yapım motosikletleriyle seyahat ediyorlar. Yolda sürerken, her biri 18 konuk konuşmacı ismini hecelemeye yardımcı olan dağınık bir iz bırakıyorlar’

Bu tanıtım filminde yazıların sadece okunması gereken düz bir yazı gibi kullanılmamış, tipografi aracılığı ile içerik ile bağlantı kurmaya çalışılmıştır. Buradaki öncelikli amaç içeriği izleyiciye hızlı ve etkili bir şekilde iletmektir. Crook ve Beare’e (2016: 54) göre; Yazı çok yönlü bir iletişimsel mirasa sahiptir: yalın, fütüristik bir yazı biçimi, süslü kelimelerden oluşan gotik yazı tipinden çok farklı şeyler aktarır. 

ISType 2012 Transmit (İstanbul Tipografi Seminerleri) Tanıtım Filmi

Transmit konusu ile 2012 yılında İstanbul’da düzenlenen etkinliğin tanıtım filmi Emre Parlak tarafından yapılmıştır. Sadece tipografi alanında yapılan ISType (İstanbul Tipografi Seminerleri) etkinliği için yapılan bu tasarım önceki örneklerin aksine iki boyutludur. 

Izgara sistemi ile yapılan her sahne diğerinden farklı yapılmış, ve bir konuşmacıya atıfta bulunmaktadır. Tasarımın başlangıç noktası zemindeki iki boyutlu ekran yüzeyi ve ızgara sisteminde yapılan harf tasarımıdır. Konuşmacılar için seçilen renkler, konuşmacıların önceki tasarımlarında kullandığı renklerden hareketle seçilmiştir. Örneğin Gerard Unger’in kişisel web sitesi ve kitabının kapağında kullanılan mor renk. http://www.emreparlak.com

Krasner’e (2008: 201) göre: İyi bir şekilde birleştirilmiş çeşitli yazı karakterleri, genel mesaj veya hikayeye katkıda bulunabilir, sahne ya da duygusal tonu belirleyebilir ve tasarıma ifade ve uyum getirebilir. Her yazı karakteri, oranları, çizgi ağırlıkları, genişlikleri, eğikliği vb. İle ilgili olarak farklı estetik ve işlevsel özelliklere sahip olduğundan, yazı karakterlerinin temel sınıflandırmalarını anlamak önemlidir. Bu duruma göre tasarımcı, tanıtım filminde harflerin negatif ve pozitif formları kontrast renkler ile kullanımı ile katılımcıların önceki çalışmalarına vurgu yapmaya çalışmıştır. Tanıtım filminde kamera hareketi tercih edilmemiş bunun yerine metinler sahneye (fontun tasarlandığı bir yazılım arayüzü veya bir ölçekli defter sayfası) kesik ve sert geçişler ile girip çıkmaktadır.

Grafist 16 Tanıtım Filmi

Grafist (İstanbul Grafik Tasarım Günleri) etkinliği her yıl bir kere Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi tarafından düzenlenmektedir. Bu tanıtım filminin yönetmenliği o dönemde Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi Grafik Tasarım bölümü öğrencisi olan Ethem Onur Bilgiç tarafından 2012 yılında etkinliğin onaltıncısı için yapılmıştır.

Tanıtım filmi yukarıda incelenen tanıtım filmlerine göre teknik farklılıklar taşımaktadır. Katılımcıların isimlerinin yer aldığı, bilgisayar ortamından oluşturulan yazıların çoğu sonrasında baskıları alınarak video çekimleri ile etkili bir şekilde gösterilmeye çalışılmıştır. merak unsurunu canlı tutmak ve izlenilirliği devam ettirmek için yazıların tamamının hemen okunmasına değil, görsel etkisine dikkat edilmiştir.

Bu tanıtım filminde video çekimleri, fotoğraf flash patlamaları, ve tipografinin deneysel kullanımı, yazıların üzerinde akan sıvılar, ileri geri sarılan çekimler, yönetmenliğini David Fincher’in yaptığı jenerik tasarımını özellikle film jenerikleri konusunda en önemli tasarımcılardan olan Kyle Cooper’ın yaptığı “Se7en” film jeneriğinin grafik diline yakın bir üslupta yapıldığı görülebilmektedir. Ancak elbette bu bir taklit değildir.

Grafist 16 tanıtım filminde tipografi ile görselliğin etkisi artırılmaya çalışmıştır. İsimler bazen bir sıvının içine batırılarak, bazen yakılarak, bazen mürekkep benzeri sıvılar dökülerek gösterilmiştir. Aynı zamanda kameranın olasılıkları ile de çekimlerde çeşitlendirmeler yapılmaya çalışılmıştır. Objektif aracılığı ile uzaklaşıp yaklaşarak alan derinliği ile oynanmış, bulanıklıktan nete giden görsellikler, kesik görüntüler, titremeler ve kadraj kaymaları, kamerayı hareket ettirerek okunması sağlanan yazılar görselliğe katkı sağlanmıştır. Sahneler arası geçişler bazen yumuşak (fade) yapılırken bazen stop motion tarzında keskin yapılmıştır.

Sonuç

Tipografi artık sadece okunması gereken görsel bir öge değildir. Bu örneklerde de görüldüğü gibi içerik ile bağlantı kurmakta, hatta çoğu zaman içerik ve konsept tipografi üzerinden kurulmaktadır. Bu anlamda bakıldığında kinetik tipografiyi tanımlarken sadece kavram ve duyguları yansıtan hareketli tipografi demek yeterli değildir. Tanıtım filmlerinde de görüldüğü gibi içerikle bağlantı kurması konseptin tipografinin üzerinden (bazen sadece tanıtım filmi için tasarlanan fontlarda olduğu gibi) kurulması görülmektedir. Öyle ki kinetik tipografinin tanımı da genişlemek zorundadır. 

Bir diğer önemli konu ise tipografinin görsel öge olarak kullanımıdır. Bazı tanıtım filmlerinde, 1950  öncesi film jeneriklerinin çoğunda olduğu gibi sadece yazı olarak kullanılmamaktadır. Tipografi artık görselliği oluşturan ögelerin başında gelmektedir. Çoğu zaman sadece tipografi üzerinden tanıtım filmi yapılabilmektedir. Bu durum tanıtım filminin görsel bir şölen havasında olmasını da engellemez. Çünkü tipografi bir figür, bir renk, çizgi gibi birçok görsel ögenin yerini tutabilir. 

Tipografinin çeşitli kullanımına örnek olması için farklı teknikler ve tarzlar ile yapılan tanıtım filmleri seçilmiştir. Offf 2017 Milano tanıtım filminde üç boyutlu tasarımlar, parlak renkler ve zengin nesneler ile art deco üslubunda yapılmıştır. Offf 2016 Antwerp tanıtım filminde üç boyutlu yazılımlar (Houdini, C4D, Maya ve Nuke) ile iki boyutlu tarzda foto-gerçekçi görsel efektler, çizgiler noktalar ve harflerde kullanarak tanıtım filmi yapılmıştır. Offset 2015 Londra tanıtım filmi için ise el ile şekillendirilen figürler stop motion tekniği ile yapılmıştır. Istype 2012 tanıtım filminde ise iki boyutlu bir tasarım yapılırken Grafist 16 (2012) tanıtım filminde deneysel tasarımlar video çekimler ile yapılmıştır. Teknik ve üslupları birbirinden farklı bu örneklerde tipografinin çeşitli kullanımları dikkat çekmektedir. Tipografinin bu kullanımları sayesinde tanıtım filmlerinin etkisinin klasik kullanıma (durağan bir yazı) göre daha etkili olduğu söylenebilir. Tanıtım filmleri bu sayede görsel olarak festival havasında sunulabilir.

Bu incelemeler günümüzde, tipografinin artık sadece metinlerin, okunabilirliği ve okutabilirliğini sağlayan bir sanat/bilim dalından daha fazlasını ifade ettiğini göstermiştir. Bu örneklerin birçoğunda görüldüğü üzere yazıların hemen okunması istenmemekte, görsellere uygulanan efektler, metinlere de uygulanmaktadır. Bu durum şüphesiz tipografinin okunurluğunu düşürmekte ancak izlenirliğini de artırmaktadır. Bu bağlamda tipografiye de (Comic Sans fontu) değer yargılarıyla yaklaşmamak, ne için yapıldığını ve sonuçta ne amaçlandığını bilmek gerekir. 

Tasarım festivallerinin tanıtım filmlerinde tipografi sadece (hareketli tipografi gibi) okunurluk için değil ayın zamanda, görsel bir etki için de kullanılmakta ve hikayeye, konsepte (kinetik tipografi gibi) katkı sağlamaktadır.

Kaynakça

Arnold, W. (2016) Offf 2016 Antwerp Titles, Erişim Tarihi: 19 Haziran 2019, http://www.themill.com/portfolio/3186/offf-by-night-2016
Beşinci Uluslararası Hacettepe Grafik Tasarım Çalıştayı, Erişim Tarihi (10 Haziran 2019) http://hacettepegrafikcalistay.blogspot.com
Crook, I. ve Beare, P. (2016). Motion Graphics: Principles and Practices from the Ground Up. New York: Bloomsbury Publishing.
Hillner, Matthias. Basics Typography 01: Virtual Typography. İsviçre: Ava Publishing, 2009.
Krasner, J. (2008). Motion Graphic Design Applied History and Aesthetics. Oxford: Focal Press.
Kurtcu, F. (2018) 5. Uluslararası Hacettepe Grafik Tasarım Çalıştayı, Ankara: Erişim Tarihi: 10 Temmuz 2019, https://vimeo.com/261637290
Uztuğ, F. (2005). Kurumsal Tanıtım Yazarlığı. S.U. Bayçu (Ed.). Halkla İlişkiler Yazarlığı (s. 141-160). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Yayını. 
Quinn, A. (2015) OFFSET Titles – London, Erişim Tarihi: 18 Haziran 2019, https://vimeo.com/144546921
Parlak, E. (2012) ISType 2012 Transmit, Erişim Tarihi: 22 Haziran 2019 http://www.emreparlak.com